Jak napisać referat? 5 wskazówek

Referat to forma wypowiedzi, której podstawowym założeniem jest opracowanie i prezentacja zagadnienia z danej dziedziny nauki. Zalicza się do pracy pisemnej, którą później się wygłasza. Co istotne muszą zostać w nim zachowane pewne zasady. Jak napisać referat? Oto kilka wskazówek.

Czym jest referat

Jak zostało wspomniane, referat to rodzaj wypowiedzi, który może mieć charakter literacki lub literacko-naukowy. Wybiera się konkretne zagadnienie, a następnie je opracowuje i prezentuje ustnie przed grupą ludzi. Najważniejszym celem referatu jest przekazanie konkretnej wiedzy na dany temat przy jednoczesnym zachowaniu obiektywizmu, choć można w nim zawrzeć także nieco uwag krytycznych prosto od autora.

Język referatu powinien być zrozumiały

Choć referat ma znamiona pracy naukowej, nie jest to sztywne opracowanie, w którym powinno się posługiwać trudnym słownictwem. Jest wręcz przeciwnie, należy pisać w sposób prosty i zrozumiały dla odbiorców, posługując się przy tym niezbyt rozbudowanymi zdaniami. To poprawniej stylistycznie, a także o wiele bardziej ułatwia wypowiedzi. Krótkie, konkretne zdania sprawiają, że słuchacz łatwiej przyswaja informacje, a sam tekst nabiera płynności podczas prezentacji ustnej.

Autor wypowiada się obiektywnie i bezosobowo

Celem referatu jest przedstawienie danego zagadnienia, czy to literackiego, czy naukowego, przy którym posługuje się przede wszystkim źródłami zewnętrznymi. Warto więc pamiętać o tym, by posługiwać się wyrażeniami bezosobowymi oraz unikać wyrażania własnych opinii i emocji. Nie pisze się „uważam, że”, „moim zdaniem”, „czuję, że” — zamiast tego stosuje się konstrukcje typu „można stwierdzić”, „badania wskazują”, „literatura przedmiotu podkreśla”. Ewentualne uwagi krytyczne i swoją opinię można umieścić na samym końcu w podsumowaniu, wyraźnie oddzielając je od części merytorycznej.

Używaj odpowiednich sformułowań

Chodzi o to, by przyciągnąć uwagę słuchacza, zwłaszcza gdy wypowiada się kwestie zasadnicze dla danego zagadnienia. Dobrze więc, jeżeli dla podkreślenia wagi naszych słów w tekście umieści się takie sformułowania jak:

• „warto zauważyć”
• „na szczególną uwagę zasługuje”
• „istotne jest”
• „należy podkreślić”
• „nie można pominąć”

Żeby zainteresować odbiorcę tym, co się mówi, warto pomyśleć też o prezentacji multimedialnej — slajdy, wykresy, zdjęcia czy krótkie filmy mogą znacząco wzbogacić odbiór treści i pomóc w wizualizacji skomplikowanych zagadnień.

Referat nie może być zbyt długi

Referat to nie tylko forma pisana, ale i mówiona, jego prezentacja nie może być więc ani za krótka, ani za długa. Wychodzi się z założenia, że czas trwania wypowiedzi nie powinien przekraczać 15–20 minut, co odpowiada mniej więcej 10 stronom tekstu pisanego. Pisząc pracę, warto obliczyć, ile mniej więcej zajmie nam prezentacja — najlepiej przećwiczyć ją wcześniej na głos, by sprawdzić tempo i uniknąć sytuacji, w której przekraczamy wyznaczony czas lub kończymy zbyt szybko. Pamiętaj, że czytanie na głos zawsze trwa dłużej niż wyobrażasz sobie w myślach, dlatego lepiej zaplanować nieco krótszy tekst z marginesem czasowym na pytania lub dyskusję.

Jak wygląda budowa referatu

Zarówno referat jak i inne formy prac pisemnych charakteryzuje dość prosta struktura, czyli należy pamiętać o wstępie, rozwinięciu oraz zakończeniu. Wstęp i zakończenie muszą być zdecydowanie krótsze niż rozwinięcie.

Wstęp

We wprowadzeniu należy tylko nakreślić główny temat wypowiedzi i niewielkie streszczenie. Warto tu także zaznaczyć, dlaczego wybrany temat jest wart omówienia, jakie pytania badawcze lub tezy zostaną poruszone, ewentualnie jaki układ treści czeka słuchacza. Dobre wprowadzenie powinno być zwięzłe — wystarczy kilka zdań, które zainteresują odbiorcę i zarysują kontekst.

Rozwinięcie

W przypadku rozwinięcia koniecznie należy uwzględnić wszystkie definicje, opracowania i przykłady, które pozwolą na dokładne przedstawienie tematu. Należy też wskazać źródła, z których się korzysta, w jakiej literaturze znajdzie się dane informacje. Rozwinięcie powinno być podzielone na logiczne podsekcje — każda z nich omawia osobny aspekt tematu. Warto stosować układ dedukcyjny lub indukcyjny, w zależności od charakteru zagadnienia, tak by argumentacja była spójna i przejrzysta.

Zakończenie

Zakończenie to inaczej podsumowanie, wyciąganie wniosków, ewentualny komentarz od autora, a także czasem poruszenie kwestii, które mogą zostać poddane pod dyskusję. Nie należy tu wprowadzać nowych informacji — zakończenie ma jedynie zamknąć całość, przypomnieć najważniejsze tezy i zaznaczyć ich praktyczne lub teoretyczne znaczenie. Jeśli temat tego wymaga, można też wskazać kierunki dalszych badań lub otworzyć przestrzeń do pytań ze strony słuchaczy.